أبو المحاسن الحسين بن الحسن الجرجاني

66

تفسير گازر ( جلاء الأذهان وجلاء الأحزان ) ( فارسى )

هزار سال بود و از ميان موسى و عيسى دو هزار سال بود آيا عاقل نه‌ايد و عقل را كار نميبنديد ابراهيم چون پيش از ايشان بوده باشد چگونه جهود و ترسا بوده باشد آنگه خطاب مىكند اين جماعت را و ميگويد : اينك شما اى جماعت جهودان و ترسايان مجادله كرديد و خصومت در آنچه شما را بر آن علمى و دانشى است از نبوّت محمّد و نعت و صفت او كه در توراة و انجيل خوانده‌ايد و دانسته پس اكنون چرا محاجّت ميكنيد در آنچه شما را به آن علمى نيست از حديث ابراهيم عليه السّلام و آنكه او جهود بود يا ترسا و تلخيص معنى اينست كه شما بسيار خصومت كرديد در آنچه دانستيد بر سبيل جحود اكنون اين مانده است در آنچه ندانيد از سر جهل خصومت كنيد تا در اوّل معاند باشيد و در آخر مجازف و خداى ميداند مذهب ابراهيم و اعتقاد او و شما نميدانيد آنگه ردّ كرد بر ايشان آنچه گفتند و حواله به دو كردند از جهودى و ترسائى و گفت : [ سوره آل‌عمران ( 3 ) : آيات 67 تا 68 ] ما كانَ إِبْراهِيمُ يَهُودِيًّا وَ لا نَصْرانِيًّا وَ لكِنْ كانَ حَنِيفاً مُسْلِماً وَ ما كانَ مِنَ الْمُشْرِكِينَ ( 67 ) إِنَّ أَوْلَى النَّاسِ بِإِبْراهِيمَ لَلَّذِينَ اتَّبَعُوهُ وَ هذَا النَّبِيُّ وَ الَّذِينَ آمَنُوا وَ اللَّهُ وَلِيُّ الْمُؤْمِنِينَ ( 68 ) ابراهيم جهود نبود و ترسا نبود و ليكن مسلمانى بود بر طريق راستى و استقامت و از مشركان نبود تا ايشان نپندارند كه چون جهود و ترسا نبوده باشد مشرك بوده باشد كلبى از ابو صالح از عبد الله عباس روايت كرد و از صحابهء « 1 » رسول صلّى اللّه عليه و آله و سلّم كه چون جعفر ابو طالب و اصحابش هجرت كردند و بحبشه رفتند و آنجا مقام كردند و رسول صلّى اللّه عليه و آله و سلّم بمدينه آمد وقعهء بدر افتاد در مشركان قريش جماعتى از بزرگان ايشان كشته شدند قريش در دار - النّدوة حاضر آمدند و رأى زدند و گفتند : ما از محمّد و اصحابش جز از جهت نجاشى انتقام نتوانيم كشيد مالى جمع كردند و مبلغى تحف و هدايا بر دست عمرو بن العاص و عمارة بن ابى معيط بفرستادند بنزديك نجاشى و ايشان را پيغام دادند كه : اين جماعت از ما گريخته‌اند

--> ( 1 ) - در نسخهء قديمى و غالب نسخ « و از صحابهء » و نص عبارت شيخ ابو الفتوح ( ره ) اينست : « عبد اللّه عباس بروايت كلبى عن ابى صالح و شهر بن حوشب و محمد بن اسحاق روايت كردند از صحابهء رسول » .